Y học cộng đồng

Tài liệu download

ChinhphuHội đồng Giáo sư nhà nướcBộ Y tếTổng hội Y học Việt NamĐại học Y Hà NộiHọc viện quân yViện vệ sinh dịch tễ trung ươngMedicomCovid19Liên hệDownload

Giải oan cho cái máy lạnh cho bé trong mùa nóng

Những ngày nóng nực, cha mẹ các bé rất lo lắng bởi sợ cái điều hòa gây lạnh, gây cúm, hắt hơi sổ mũi cho bé. Nhưng thực chất lỗi không phải ở cái điều hòa.

Để giải nỗi oan “Máy lạnh gây bệnh cho bé”, Tạp chí Y học Cộng đồng xin giới thiệu tới các bạn những thông tin bổ ích, chính xác, khoa học của bác sĩ Nguyễn Trí Đoàn đã viết trong cuốn sách Đểconđượcốm các mẹ nhé.

 

Giải oan cho cái máy lạnh

Tôi hay nói vui với các đồng nghiệp thân thiết hay phụ huynh của các bệnh nhi rằng hầu như tới 99% phụ huynh đưa con tới khám với tôi đều than phiền về chuyện bé khó ngủ, trằn trọc và hay đổ mồ hôi. Vài lần tôi có hỏi một số bà giúp việc (khoảng 40-50 tuổi) đi cùng phụ huynh các bé, thì mấy bà đều trả lời rằng, “vì nó nóng quá bác sĩ ơi”.

Người lớn thấy lạnh, trẻ mới thấy mát

Nhiều người cho rằng trẻ ở trong bụng mẹ đã quen với nhiệt độ của cơ thể mẹ là khoảng 37độC, nên khi ra đời nếu không quấn kỹ và ủ ấm thì trẻ sẽ bị lạnh. Nhưng điều này hoàn toàn không chính xác. Khi còn là thai nhi, trẻ chưa cảm nhận được nhiệt độ. Cho đến khi ra đời, não trẻ mới dần học cách để cảm nhận được nhiệt độ của môi trường bên ngoài. Giai đoạn này, trẻ bắt đầu uống (bú sữa mẹ hoặc sữa công thức) và chuyển hóa để lớn lên vì thế, trẻ tỏa nhiệt nhiều.

Trẻ nóng hơn so với người lớn, dễ đổ mồ hôi dẫn đến rôm sảy. Do đó, để trẻ cảm thấy đủ mát, nhiệt độ trong phòng phải lạnh hơn so với cảm nhận của người lớn. Với người lớn khoảng 23 – 24 độ C là đã thấy lạnh nhưng với trẻ, tầm 20 độ C trẻ vẫn chưa thấy lạnh.

Để chứng minh điều này, các nghiên cứu đối chứng đã được thực hiện. Kết quả là, nhiệt độ phòng phù hợp với trẻ là dưới 24 độ C. Đối với trẻ nhũ nhi, nhiệt độ phòng phù hợp và an toàn là từ 16-21 độ C. Nếu để nhiệt độ phòng lên tới 28 độ C khiến trẻ sẽ bị nóng thì trẻ bị tăng nguy cơ đột tử ở trẻ nhũ nhi là hiện tượng đột tử ở bé hoàn toàn khỏe mạnh mà người ta không biết được nguyên nhân. Đa số xảy ra ở bé từ 2 – 6 tháng tuổi. Tuy nhiên, các nghiên cứu lâm sàng cho thấy một số yếu tố nguy cơ làm tăng xác suất bé bị hội chứng này, ví dụ như bé nằm sấp khi ngủ, hút thuốc lá thụ động, nhiệt độ phòng nóng đối với bé (từ 27 độ C trở lên), nằm chung giường với cha mẹ. Mặt khác trẻ được sinh ra ở bất cứ vùng miền và vị trí địa lý nào cũng đều có cảm nhận về nhiệt độ như nhau. Trẻ sẽ cảm thấy lạnh khi nhiệt độ dưới 10 độ C, 16-17 độ C thì đủ mát với trẻ.

Máy lạnh không gây bệnh cho trẻ

Một trong những lý do khiến ông – bà – bố - mẹ không dám để nhiệt độ máy lạnh ở mức khuyến cáo là do có nhiều thông tin trên báo chí cho rằng cho trẻ ngủ trong phòng máy lạnh dễ dẫn đến các bệnh về đường hô hấp. Điều này khiến nhiều người cho rằng, để trẻ ngủ ở phòng máy lạnh sẽ bị bệnh. Tuy nhiên quan niệm này không đúng về mặt khoa học. Nói một cách chính xác, các bệnh mà trẻ mắc phải như viêm họng, viêm mũi, viêm phế quản… là do siêu vi lây từ người này sang người khác.

Máy lạnh không thể sản sinh ra siêu vi bởi siêu vi sống kí sinh trên một cơ thể ký chủ. Những siêu vi gây bệnh trên người đa số chỉ có thể chỉ sinh sôi nảy nở trên ký chủ là người, sau đó lây lan từ người qua người bằng cách: ho, hắt xì hơi, lây qua tay… Nếu rời cơ thể người, siêu vi sẽ chết sau một khoảng thời gian do thiếu nguồn dinh dưỡng. Do đó máy lạnh cũng không có khả năng phát tán siêu vi. Tuy nhiên nghiên cứu cho thấy, một số loài siêu vi có thể tồn tại lâu hơn trong nhiệt độ lạnh (như siêu vi cúm), trong khi đó, một số khác lại tồn tại lâu hơn trong nhiệt độ nóng.

Dù không phải là nguồn phát tán siêu vi, máy lạnh vẫn có thể bị đọng bụi nếu không được vệ sinh thường xuyên. Bụi có nguy cơ gây dị ứng đối với những trẻ bị dị ứng (chứ không gây bệnh). Nghĩa là trẻ hít phải bụi sẽ bị nghẹt mũi, hắt xì hơi, mắt đỏ và chảy nước mắt. Trường hợp này được gọi là dị ứng đường hô hấp và viêm mũi do dị ứng chứ không phải bị bệnh do siêu vi gây ra (ví dụ như cảm cúm…).

Những nguồn gây bệnh thực sự cho trẻ

Đến khi đọc đến đây, bạn sẽ tự hỏi thế tại sao bé lại bị cảm khi nằm máy lạnh. Đây là lúc chúng ta cần truy tìm nguyên nhân thực sự gây bệnh cho bé là:

- Nhà trẻ hoặc trường học. Những trẻ đi học bị lây từ bạn. Hoặc nếu trẻ không đi học thì có anh/chị đi học lây mầm bệnh rồi về truyền cho bé.

- Cha mẹ lây cho trẻ khi chăm sóc trẻ. Ví dụ như khi cha mẹ ho, hắt xì hơi hay ôm mặt trẻ hôn chẳng hạn.

- Cha mẹ không bị bệnh nhưng cha mẹ lây nguồn siêu vi từ chỗ làm hay bên ngoài, không sát khuẩn sạch sẽ mà chăm sóc trẻ thì sẽ lây siêu vi cho trẻ.

- Tay mẹ dính siêu vi mà khi rơ lưỡi cho trẻ thì cũng lây bệnh cho trẻ.    

Thay đổi nhiệt độ nóng – lạnh không làm cho trẻ bị bệnh

Một thông tin khác cũng liên quan đến máy lạnh đó là lời khuyên từ bác sĩ không nên cho trẻ đi ra đi vào vùng có nhiệt độ nóng – lạnh thường xuyên để tránh bị bệnh, tránh bị cảm, tránh bị “sốc nhiệt”. Tôi không hiểu lý do tại sao lại thế. Nhưng một khi thông tin được bác sĩ khuyên thì người dân sẽ tin và mặc định điều đó là đúng chứ không tìm hiểu hay đối chứng xem điều đó có thực sự đúng hay không. Khi thông tin được nói đi nói lại, người ta nghe hoài thì sẽ quen và tin đó là sự thật.

Tôi đã thử tra cứu trong tất cả các nghiên cứu, các từ y khoa được dùng thì không có từ nào là “sốc nhiệt”. Nên tôi không biết vì sao mọi người lại dùng từ đó. Trong y khoa, vấn đề nhiệt gây ra cho sức khỏe chỉ có từ “heat stroke” – có thể tạm dịch là “ngất xỉu do nhiệt” (không có từ tương ứng trong tiếng Việt). Từ này chỉ cơ thể ở trong môi trường quá nóng với thời gian dài bị ngất xỉu do sức nóng làm cơ thể mất nước, làm thay đổi môi trường bên trong cơ thể. Để xử lý trường hợp “heat stroke” chỉ cần đưa người bị xỉu do nhiệt độ cao vào môi trường mát, chườm nước giảm thân nhiệt là sẽ đỡ. Nên không thể dùng cách lý giải việc đi ra đi vào nóng-lạnh thường xuyên là bị “sốc nhiệt” như cách nhiều người vẫn sử dụng.

Mặt khác, giả dụ rằng đi ra ngoài vào phòng nóng lạnh liên tục sẽ bị bệnh là đúng, thì khi áp dụng vào thực tế hẳn trẻ em ở nhiều nước khác sẽ bị bệnh nhiều hơn ở Việt Nam. Tại sao tôi lại nói thế, vì nhiều nước ở khu vực Đông Nam Á nóng hơn Việt Nam nhiều. Ví dụ như Thái Lan chẳng hạn, nhiệt độ ngoài trời rất nóng, những trung tâm mua sắm vui chơi… vẫn để nhiệt độ máy lạnh rất thấp. Nếu vậy, hẳn du khách đi ra đi vào liên tục giữa trung tâm này với trung tâm kia hẳn sẽ bị bệnh. Và như thế, hẳn họ sẽ không đi mua sắm nữa.

 Ví dụ khác ở nước Mỹ, nhiều bang nhiệt độ rất nóng, như bang Arizona chẳng hạn. Nhiệt độ ngoài trời khoảng 40 độ C nhưng trong bệnh viện vẫn duy trì nhiệt độ khoảng 20 độ C. Mà bạn thấy đấy, bệnh nhân được cấp cứu hay xuất viện đều rất nhiều. Như thế hẳn là người ta đã bị bệnh rồi. Mà như thế thì các bác sĩ ở bệnh viện có để điều đó xảy ra không?

….

Giả thuyết chênh lệch nhiệt độ khiến người tiếp xúc bị bệnh, liệu người ta có cho phép làm như vậy hay không? Đến đây bạn sẽ hỏi, liệu chên lệch nhiệt độ có gây ra vấn đề gì cho trẻ? Thực sự thì nó không khiến trẻ bị cảm hay bị bệnh mà chỉ làm trẻ khó chịu. Khó chịu là vì trẻ phải đi ra nhiệt độ nóng ngoài trời thường xuyên. Thế nên ở vấn đề này, cái máy lạnh chỉ làm cho trẻ cảm thấy dễ chịu hơn mà thôi.

Tuy nhiên nhiều người lại hỏi rằng, nếu ra ngoài nóng-lạnh không khiến trẻ bị bệnh thì tại sao người ta lại hắt xì hơi và rùng mình khi bước vào môi trường máy lạnh.

Các biểu hiện bình thường của cơ thể khi ở trong môi trường nhiệt độ lạnh

Biểu hiện của cơ thể chúng ta từ môi trường nóng qua môi trường lạnh như hắt xì hơi, rùng mình là một phản ứng sinh lý của cơ thể, gọi là viêm mũi vận mạch. Đó là hiện tượng mạch máu co lại khiến trong mũi sinh ra một số chất gây hắt xì hơi. Khi cơ thể quen dần với nhiệt độ môi trường thì hiện tượng trên sẽ hết. Nguyên nhân không phải do siêu vi, nhưng nhiều người hiểu nhầm khi thấy triệu chứng hắt xì hơi thì gọi là cảm. Thế nên trẻ đi vào phòng lạnh và hắt xì hơi là biểu hiện bình thường của cơ thể.

Một vấn đề khác cũng thường làm cho cha mẹ lo lắng là trẻ nằm máy lạnh, sờ tay chân trẻ thấy lạnh. Thực ra đây là chuyện hoàn toàn bình thường và không làm trẻ bị bệnh. Nếu quá lo lắng mà muốn kiểm tra chính xác trẻ có bị lạnh hay không, cha mẹ nên kiểm tra phần thân của trẻ như phần bụng chẳng hạn. Nếu bạn chạm tay vào bụng trẻ và cảm thấy nhiệt độ bình thường thì trẻ hoàn toàn bình thường. Nếu trẻ bị lạnh, theo bản năng trẻ sẽ tự tìm đến chỗ ấm (tương tự khi trẻ nóng sẽ tự tìm đến chỗ mát).  

Những vấn đề thắc mắc khác về máy lạnh

-      Cha mẹ thắc mắc rằng, có một nhiệt độ nào cố định cho tất cả các trẻ hay không? Câu trả lời của tôi là mỗi trẻ mỗi khác, nên không có nhiệt độ cho từng trẻ, mà chỉ có một khoảng nhiệt độ thích hợp cho trẻ mà thôi. Đó là 16-21 độ C.

-      Có thể dùng nhiệt độ biểu thị trên máy lạnh để tính nhiệt độ phòng được không? Không được, nhiệt độ phòng phải được đo bằng nhiệt kế đặt trong phòng.

-      Giảm nhiệt độ cho trẻ từ 27 độ xuống 21 độ C cho trẻ có vấn đề gì không? Chẳng vấn đề gì cả, thậm chí còn khiến trẻ thích hơn và rất mát. Chỉ là do tâm lý của bố mẹ lo lắng thôi.

Lương Nga (sưu tầm)

® YhocCongdong.vn - Tạp chí Y học cộng đồng giữ bản quyền nội dung trên website này